NHTV Arrival Days 2015

We zijn groepsdieren pur sang. Dat heb ik zelf mogen ervaren met zo'n driehonderd studenten. Ik hield een 'inspirational talk' voor eerstejaars van de internationale opleidingen van hogeschool NHTV die elkaar voor het eerst zagen. Een deel van mijn invulling daarvan bestond eruit om ze te gebruiken als proefkonijnen voor een experiment dat mijn eigen variant is van het minimal group experiment van Henri Tajfel.

Ik spande een rood-wit lint door het midden van de collegezaal en vertelde de studenten aan de linkerkant ervan dat ze in sectie A zaten en de anderen dat ze in sectie B zaten. Vervolgens vroeg ik hun via stemkastjes aan te geven in welke sectie ze zaten, onder het voorwendsel dat dat iets met de techniek te maken had en ze het verder meteen weer konden vergeten. Daarna liet ik in acht rondes telkens een willekeurige student opstaan. Elke keer als dat gebeurde konden de anderen punten geven aan de opgestane student, minimaal nul en maximaal acht, zonder dat ik had gezegd waarvoor die punten gegeven werden. Wat bleek, studenten in sectie A gaven significant meer punten aan studenten die opstonden in sectie A dan aan hen die opstonden in sectie B (ondanks het feit dat in een van de rondes in sectie B een knappe Duitse jongen opstond die door de dames in beide vakken met bewonderend gejoel werd verwelkomd). En andersom: B gaf meer aan B dan aan A.

Wat zegt dit? Op basis van heel simpele, minimale cues rekenen mensen anderen al dan niet tot hun groep. En: mensen in zo’n ‘minimale groep’ gunnen elkaar meer dan de mensen daarbuiten. Want, let wel, het had elke andere scoreverdeling kunnen zijn. A had meer aan B kunnen geven, iedereen had elkaar evenveel kunnen geven enzovoort.

Je kunt er dus niet omheen dat mensen groepsdieren zijn en dat ze anders omgaan met mensen binnen hun groep dan mensen daarbuiten. Sterker nog, de groep is de basis van onze sociale aard. Sociaal gedrag is dus eigenlijk ‘groepig’ gedrag.

Ik gebruikte het experiment om de studenten daarna te laten zien hoe groepig gedrag terug te zien is in ons dagelijkse openbare leven. Maar we zullen ook iets moeten met onze groepigheid in de manier waarop we denken over organisaties. Zie ook dit onderzoek dat ik in 2014 deed waaruit dat ook blijkt.